Εφήμερη γλυπτική και Land Art: Πώς τα drones συμμετέχουν στη δημιουργία έργων στον χώρο
Από υφαντές κατασκευές που διαμορφώνονται με τη βοήθεια ιπτάμενων συστημάτων μέχρι φωτεινές εναέριες χορογραφίες, καλλιτέχνες και σχεδιαστές εξερευνούν νέους τρόπους σύνδεσης της τεχνολογίας με τον χώρο και το φυσικό περιβάλλον.

Με λίγα λόγια
Τα drones δεν χρησιμοποιούνται στην τέχνη μόνο για να καταγράφουν τοπία από ψηλά. Σε ορισμένα έργα συμμετέχουν άμεσα στη δημιουργία: μεταφέρουν ή καθοδηγούν ελαφριά υλικά, συμβάλλουν στη διαμόρφωση εγκαταστάσεων ή λειτουργούν ως φωτεινά στοιχεία μιας εναέριας σύνθεσης. Αυτές οι πρακτικές συνομιλούν με την εφήμερη γλυπτική και, σε ορισμένες περιπτώσεις, με τη Land Art. Δεν ταυτίζονται όμως όλες με το ιστορικό κίνημα της τέχνης της γης.
Land Art και εφήμερη γλυπτική: τι τις συνδέει
Η Land Art αναπτύχθηκε κυρίως από τα τέλη της δεκαετίας του 1960 και συνδέθηκε με έργα που δημιουργούνται μέσα στο τοπίο, είτε με τη διαμόρφωση του ίδιου του εδάφους είτε με τη χρήση φυσικών υλικών και παρεμβάσεων συγκεκριμένου τόπου. Ορισμένα έργα είναι μεγάλης κλίμακας και διαρκούν στον χρόνο, ενώ άλλα είναι προσωρινά και τεκμηριώνονται κυρίως με φωτογραφίες, βίντεο και χάρτες. Επομένως, η προσωρινότητα από μόνη της δεν αρκεί για να χαρακτηριστεί ένα έργο Land Art: καθοριστική είναι η σχέση του με το τοπίο και τον συγκεκριμένο τόπο.
Τα drones μπορούν να υποστηρίξουν αυτή τη σχέση με διαφορετικούς τρόπους. Μπορούν να καταγράψουν μια παρέμβαση από οπτική γωνία που δεν είναι εύκολα προσβάσιμη, να συμμετάσχουν στην τοποθέτηση ελαφρών στοιχείων ή να αποτελέσουν τα ίδια μέρος της σύνθεσης. Η χρήση τους, ωστόσο, δεν σημαίνει αυτομάτως ότι μια εγκατάσταση είναι οικολογικά ουδέτερη ή ότι δεν επηρεάζει το περιβάλλον.
THE BEACON: drones που υφαίνουν μια αρχιτεκτονική επιφάνεια
Ένα τεκμηριωμένο παράδειγμα συνεργασίας drones και εικαστικής κατασκευής είναι το THE BEACON, έργο της αρχιτέκτονος Jenny Sabin και του Peter Lloyd Jones, που παρουσιάστηκε στο φεστιβάλ DesignPhiladelphia το 2016. Σύμφωνα με το Cornell Chronicle, δύο drones κινούνταν γύρω από μια κατασκευή ύψους περίπου 6 μέτρων, συμβάλλοντας στη σταδιακή δημιουργία μιας δεύτερης, υφαντής εξωτερικής επιφάνειας από φωτοφωταυγές μικρο-κορδόνι.
Η κίνηση των drones συνδεόταν με δεδομένα και αλληλεπίδραση του κοινού μέσω ειδικής εφαρμογής. Το έργο παρουσιάστηκε ως πείραμα γενετικής αρχιτεκτονικής, στο οποίο η τεχνολογία πτήσης, τα υφαντά υλικά και ο ψηφιακός σχεδιασμός συνεργάζονταν για να μεταβάλουν την αντίληψη του χώρου. Δεν επρόκειτο για μια εγκατάσταση σε φυσικό φαράγγι ή βουνοκορφή, αλλά για μια σχεδιαστική και αρχιτεκτονική παρέμβαση σε αστικό περιβάλλον.
RE:Familiar: όταν το drone γίνεται μέρος ενός ενδύματος
Μια διαφορετική προσέγγιση παρουσιάστηκε στο έργο RE:Familiar του Social Body Lab, ερευνητικού και καλλιτεχνικού εργαστηρίου του OCAD University στο Τορόντο. Στην παρουσίαση, ένα drone Parrot AR μετέφερε την ουρά ενός φορέματος από μετάξι σιφόν κατά τη διάρκεια επίδειξης μόδας. Το αεροσκάφος ακολουθούσε το μοντέλο μέσω ειδικά σχεδιασμένου λογισμικού, ενώ το ύφασμα συνέδεε οπτικά και κινητικά το σώμα με το ιπτάμενο σύστημα.
Το έργο δεν είναι Land Art, αλλά παράδειγμα εφήμερης, διαδραστικής εγκατάστασης και performance, όπου το drone δεν λειτουργεί ως κάμερα. Γίνεται μέρος της σκηνογραφίας και της κίνησης, θέτοντας ερωτήματα για τη σχέση ανθρώπου και τεχνολογίας, τον έλεγχο και την εξάρτηση από μηχανικά συστήματα.
DRIFT και Franchise Freedom: γλυπτική με φως στον αέρα
Το καλλιτεχνικό δίδυμο DRIFT, που αποτελείται από τη Lonneke Gordijn και τον Ralph Nauta, αξιοποίησε drones στο έργο Franchise Freedom, το οποίο παρουσιάστηκε για πρώτη φορά το 2017 στο Art Basel στο Μαϊάμι. Η εγκατάσταση βασίζεται σε φωτεινά drones που κινούνται ως ομάδα και δημιουργούν μεταβαλλόμενες μορφές στον ουρανό. Η κίνηση δεν αναπαράγει απλώς ένα σταθερό σχέδιο· η σύνθεση αναπτύσσεται μέσα από τη συντονισμένη συμπεριφορά των ιπτάμενων μονάδων.
Σε μεταγενέστερη δουλειά της ομάδας, η ίδια τεχνολογία χρησιμοποιήθηκε για να αποδοθούν με φως τρισδιάστατες εκδοχές γνωστών αρχιτεκτονικών μνημείων, όπως το Κολοσσαίο και η Sagrada Família. Εδώ το drone προσεγγίζει την έννοια της εναέριας γλυπτικής: το έργο σχηματίζεται προσωρινά στον χώρο και γίνεται αντιληπτό από το έδαφος, χωρίς να απαιτείται μόνιμη φυσική κατασκευή.
Περιβαλλοντική ευθύνη και όρια της τεχνολογίας
Η χρήση ελαφριών ή επαναχρησιμοποιούμενων υλικών μπορεί να περιορίσει ορισμένες επιβαρύνσεις, δεν εγγυάται όμως από μόνη της μηδενικό περιβαλλοντικό αποτύπωμα. Πρέπει να εξετάζονται η όχληση της άγριας ζωής, ο θόρυβος, η πιθανότητα πτώσης υλικών, η παρουσία θεατών, η ανάκτηση όλων των στοιχείων της εγκατάστασης και οι επιπτώσεις της πτήσης στην περιοχή.
Σε προστατευόμενες περιοχές, αρχαιολογικούς χώρους ή σημεία με ευαίσθητα οικοσυστήματα απαιτείται προηγούμενος έλεγχος των ισχυόντων περιορισμών και των αναγκαίων εγκρίσεων. Η καλλιτεχνική πρόθεση δεν υποκαθιστά τις υποχρεώσεις ασφάλειας και περιβαλλοντικής προστασίας.
Από την παρέμβαση στην εμπειρία
Τα παραδείγματα δείχνουν ότι τα drones μπορούν να συμμετέχουν σε έργα που κινούνται ανάμεσα στη γλυπτική, την αρχιτεκτονική, την performance και την ψηφιακή τέχνη. Άλλοτε μεταφέρουν ή καθοδηγούν υλικά, άλλοτε γίνονται φωτεινά σημεία μιας εναέριας σύνθεσης και άλλοτε προσφέρουν την οπτική καταγραφή μιας προσωρινής παρέμβασης. Η ουσία δεν βρίσκεται μόνο στο εντυπωσιακό αποτέλεσμα, αλλά στον τρόπο με τον οποίο η τεχνολογία μεταβάλλει τη σχέση του έργου με τον χώρο, τον χρόνο και τον θεατή.
Αναφορά Πηγής
Η τεκμηρίωση βασίζεται σε δημοσιευμένες πληροφορίες του Cornell Chronicle για το THE BEACON, στην επίσημη παρουσίαση του RE:Familiar από το Social Body Lab και σε δημοσίευμα του Artnet News για τα έργα της ομάδας DRIFT. Για τον ορισμό και το ιστορικό πλαίσιο της Land Art χρησιμοποιήθηκαν οι εκπαιδευτικές πηγές του Utah Museum of Fine Arts και του Museum of Modern Art (MoMA). Οι περιγραφές διαχωρίζουν τα επιβεβαιωμένα έργα από τη γενικότερη καλλιτεχνική ερμηνεία.
Χρήσιμοι Σύνδεσμοι
• Cornell Chronicle – THE BEACON (2016) — https://news.cornell.edu/stories/2016/10/drones-abuzz-beacon-takes-shape-philadelphia
• Social Body Lab – RE:Familiar / The Drone Dress — https://socialbodylab.com/refamiliar/
• Artnet News – DRIFT and illuminated drone installations — https://news.artnet.com/art-world/see-how-the-dutch-collective-drift-uses-drones-and-lights-to-digitally-rebuild-the-colosseum-and-other-major-landmarks-2199804
• Utah Museum of Fine Arts – What is Land Art? — https://umfa.utah.edu/art/land-art/
• MoMA – Earthwork / Land Art — https://www.moma.org/collection/terms/earthwork






