ΕΚΕΤΑ «Πανόπτης»: Ελληνική τεχνολογία για τον εντοπισμό μη εξουσιοδοτημένων drones
Η ερευνητική συνεργασία του ΕΚΕΤΑ/ΙΠΤΗΛ με τη S.A.S. Technology, με αφετηρία το ευρωπαϊκό έργο ALADDIN, ανέδειξε μια ελληνική προσπάθεια ανάπτυξης συστήματος Counter–UAS με τεχνητή νοημοσύνη και συγχώνευση δεδομένων από πολλαπλούς αισθητήρες.

Με λίγα λόγια
Το Εθνικό Κέντρο Έρευνας και Τεχνολογικής Ανάπτυξης (ΕΚΕΤΑ), μέσω του Ινστιτούτου Τεχνολογιών Πληροφορικής και Επικοινωνιών (ΙΠΤΗΛ), συμμετείχε στον σχεδιασμό και στην ανάπτυξη του συστήματος «Πανόπτης», σε συνεργασία με την ελληνική εταιρεία S.A.S. Technology. Σύμφωνα με το δελτίο Τύπου του ΕΚΕΤΑ της 20ής Δεκεμβρίου 2021, η προσπάθεια συνδέθηκε με το ευρωπαϊκό ερευνητικό έργο Horizon 2020 ALADDIN και αξιοποίησε τεχνικές βαθιάς μάθησης και συγχώνευσης δεδομένων από διαφορετικούς αισθητήρες. Το σύστημα σχεδιάστηκε για την ανίχνευση, αναγνώριση, παρακολούθηση και αντιμετώπιση μη εξουσιοδοτημένων μη επανδρωμένων αεροσκαφών. Η ανακοίνωση περιγράφει την τότε αναπτυξιακή και εμπορική προοπτική του, όχι όμως τη σημερινή κατάσταση εγκατάστασης ή επιχειρησιακής του διάθεσης.
Η αφετηρία: το ευρωπαϊκό έργο ALADDIN
Η ανάπτυξη του «Πανόπτη» συνδέεται με τη συμμετοχή του ΙΠΤΗΛ στο έργο ALADDIN (Advanced hoListic Adverse Drone Detection, Identification and Neutralization), το οποίο χρηματοδοτήθηκε από το πρόγραμμα Horizon 2020 της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το ALADDIN είχε ως αντικείμενο τη μελέτη, τον σχεδιασμό, την ανάπτυξη και την αξιολόγηση μιας ολοκληρωμένης προσέγγισης για την αντιμετώπιση απειλών από μη επανδρωμένα αεροσκάφη. Στο έργο συμμετείχαν ερευνητικοί και τεχνολογικοί φορείς από διαφορετικές ευρωπαϊκές χώρες, καθώς και οργανισμοί που σχετίζονται με την ασφάλεια και την προστασία υποδομών.
Η ευρωπαϊκή περιγραφή του έργου αναφέρει συνδυασμό ραντάρ 2D/3D, πανοραμικής οπτικής και θερμικής απεικόνισης και ειδικά σχεδιασμένων ακουστικών αισθητήρων. Τα δεδομένα από τις διαφορετικές πηγές προορίζονταν να συνδυαστούν με τεχνικές βαθιάς μάθησης, ώστε να ενισχυθεί η δυνατότητα εντοπισμού και ταξινόμησης στόχων. Το έργο εξέτασε επίσης τεχνολογίες αντιμετώπισης και ένα κεντρικό σύστημα διοίκησης και ελέγχου (C2). Αυτή είναι η αρχιτεκτονική που περιγράφεται για το ALADDIN και δεν πρέπει να θεωρείται αυτομάτως πλήρης κατάλογος του εξοπλισμού κάθε έκδοσης του «Πανόπτη».
Τι προσφέρει η πολυαισθητηριακή προσέγγιση
Ένα μικρό drone μπορεί να είναι δύσκολο να εντοπιστεί, ιδιαίτερα όταν πετά χαμηλά, κινείται κοντά σε κτίρια ή εμφανίζεται σε περιβάλλον με οπτικό και ακουστικό θόρυβο. Κανένας αισθητήρας δεν είναι κατάλληλος για όλες τις συνθήκες. Η πολυαισθητηριακή προσέγγιση επιδιώκει να συνδυάζει διαφορετικά είδη ενδείξεων, ώστε η εικόνα της περιοχής επιτήρησης να είναι πληρέστερη.
Οι οπτικοί και θερμικοί αισθητήρες μπορούν να παρέχουν εικόνα ενός στόχου ημέρα και νύχτα, με δυνατότητες που εξαρτώνται από την ανάλυση, την απόσταση, τον φωτισμό, τις καιρικές συνθήκες και το πεδίο θέασης. Τα ραντάρ μπορούν να συμβάλουν στον εντοπισμό και στην παρακολούθηση κινούμενων στόχων, ενώ οι ακουστικοί αισθητήρες αναζητούν χαρακτηριστικά ηχητικά ίχνη. Η αξιοποίηση πολλών πηγών πληροφορίας μπορεί να βοηθήσει στη διασταύρωση ενδείξεων και στον περιορισμό λανθασμένων ταξινομήσεων, χωρίς να εξαλείφει πλήρως τους ψευδείς συναγερμούς.
Το δελτίο Τύπου του ΕΚΕΤΑ αναφέρεται ειδικά σε αλγορίθμους βαθιάς μάθησης και σε συσχέτιση και συγχώνευση δεδομένων από πολλούς αισθητήρες. Δεν δημοσιεύει, ωστόσο, αναλυτικές μετρήσεις ακρίβειας, ποσοστά ψευδών συναγερμών ή επιδόσεις ανά κατηγορία αισθητήρα. Επομένως, δεν είναι δημοσιογραφικά ασφαλές να αποδίδονται στο σύστημα συγκεκριμένες επιδόσεις ή εγγυημένη αναγνώριση drones έναντι πτηνών χωρίς ανεξάρτητα αποτελέσματα δοκιμών.
Από τον εντοπισμό στην επιχειρησιακή εικόνα
Σύμφωνα με την ανακοίνωση του ΕΚΕΤΑ, η πλατφόρμα επιτήρησης συγκεντρώνει τις ενδείξεις και παρουσιάζει σε ψηφιακό περιβάλλον πληροφορίες για την κίνηση των στόχων, όπως θέση, κατεύθυνση, ύψος και ταχύτητα, όταν αυτά τα στοιχεία είναι διαθέσιμα από τους αισθητήρες και την επεξεργασία τους. Η κεντρική εικόνα μπορεί να βοηθήσει τον χειριστή του συστήματος να αξιολογήσει ένα περιστατικό, να παρακολουθήσει την εξέλιξή του και να συντονίσει την προβλεπόμενη απόκριση.
Η τεχνητή νοημοσύνη δεν υποκαθιστά την ανθρώπινη αξιολόγηση ούτε καθιστά κάθε ταξινόμηση αλάνθαστη. Η απόδοση ενός συστήματος εξαρτάται από τα δεδομένα εκπαίδευσης, τη ρύθμιση των αλγορίθμων, τη διάταξη των αισθητήρων και τις πραγματικές συνθήκες λειτουργίας. Για τον λόγο αυτό, οι ισχυρισμοί περί αποτελεσματικότητας χρειάζονται τεκμηρίωση από δοκιμές σε αντιπροσωπευτικά περιβάλλοντα.
Τα ηλεκτρονικά αντίμετρα και τα όρια χρήσης
Το δελτίο Τύπου του ΕΚΕΤΑ περιγράφει ότι η συνολική λύση είχε ως στόχο όχι μόνο την ανίχνευση και την παρακολούθηση, αλλά και την αντιμετώπιση μη εξουσιοδοτημένων ΣμηΕΑ. Αναφέρεται σε ηλεκτρονικά αντίμετρα και σε δυνατότητες αδρανοποίησης ή απόκτησης ελέγχου. Οι αναφορές αυτές πρέπει να διαβάζονται ως περιγραφή των λειτουργιών που εξετάστηκαν ή αναπτύχθηκαν στο πλαίσιο της συγκεκριμένης προσπάθειας και όχι ως απόδειξη ότι κάθε λειτουργία είναι διαθέσιμη σε κάθε εγκατάσταση ή επιτρέπεται να χρησιμοποιείται από οποιονδήποτε φορέα.
Μέθοδοι όπως η παρεμβολή ραδιοσυχνοτήτων (jamming) ή η παραποίηση σημάτων (spoofing) μπορούν να επηρεάσουν όχι μόνο το στοχευμένο drone, αλλά και νόμιμες επικοινωνίες, συστήματα πλοήγησης ή άλλες υπηρεσίες που χρησιμοποιούν το ίδιο φάσμα. Για αυτό η χρήση τους υπόκειται σε αυστηρούς περιορισμούς και απαιτεί αρμόδια εξουσιοδότηση, αξιολόγηση κινδύνου και συντονισμό με τις αρμόδιες αρχές. Η δυνατότητα ανίχνευσης μιας απειλής δεν συνεπάγεται αυτομάτως και δικαίωμα εξουδετέρωσής της από τον ιδιοκτήτη μιας εγκατάστασης.
Η συνεργασία ΕΚΕΤΑ και S.A.S. Technology
Στην ανακοίνωσή του, το ΕΚΕΤΑ γνωστοποίησε ότι για την περαιτέρω εξέλιξη και την εμπορική αξιοποίηση του «Πανόπτη» θα συνεργαζόταν με τη S.A.S. Technology, ελληνική εταιρεία κατασκευής μη επανδρωμένων αεροχημάτων. Η συνεργασία παρουσιάστηκε ως προσπάθεια σύνδεσης της ερευνητικής τεχνογνωσίας με την ανάπτυξη και διάθεση μιας ολοκληρωμένης λύσης στην ελληνική και διεθνή αγορά.
Το ίδιο δελτίο αναφέρει ότι το σύστημα είχε λάβει την πρώτη θέση σε διαγωνισμό τεχνολογίας που διοργανώθηκε από το ΝΑΤΟ, με αντικείμενο ιχνηλάτη βασισμένο σε μηχανική μάθηση και συγχώνευση δεδομένων πολλών αισθητήρων. Επειδή η ανακοίνωση δεν προσδιορίζει στο συγκεκριμένο κείμενο τον διαγωνισμό, την κατηγορία, τους συμμετέχοντες ή τα αναλυτικά αποτελέσματα, η πληροφορία πρέπει να αποδίδεται ρητά στο ΕΚΕΤΑ και όχι να παρουσιάζεται ως ανεξάρτητα επαληθευμένη συγκριτική κατάταξη.
Τι γνωρίζουμε για τη σημερινή του διαθεσιμότητα
Η επίσημη ανακοίνωση που τεκμηριώνει την ανάπτυξη και τη συνεργασία δημοσιεύθηκε στις 20 Δεκεμβρίου 2021. Περιγράφει την προοπτική εξέλιξης και εμπορικής διάθεσης του συστήματος. Από αυτήν την ανακοίνωση και μόνο δεν προκύπτει αν, πότε και σε ποια μορφή ολοκληρώθηκε η εμπορική διάθεση, πόσες εγκαταστάσεις λειτουργούν ή ποιοι φορείς το έχουν προμηθευτεί. Μέχρι να υπάρξει νεότερη επίσημη ενημέρωση ή τεκμηριωμένη αναφορά εγκατάστασης, δεν πρέπει να διατυπώνουμε τέτοιους ισχυρισμούς.
Συμπέρασμα
Ο «Πανόπτης» αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα σύνδεσης ελληνικής ερευνητικής δραστηριότητας με την ανάπτυξη τεχνολογιών ασφάλειας για μη επανδρωμένα αεροσκάφη. Η συμβολή του ΕΚΕΤΑ/ΙΠΤΗΛ στο ευρωπαϊκό έργο ALADDIN, η αξιοποίηση τεχνικών βαθιάς μάθησης και η συνεργασία με τη S.A.S. Technology αναδεικνύουν τη σημασία της πολυαισθητηριακής ανίχνευσης και της εγχώριας τεχνογνωσίας. Η πραγματική επιχειρησιακή αξία μιας τέτοιας λύσης, ωστόσο, κρίνεται από τις επιδόσεις σε δοκιμές, τη δυνατότητα ενσωμάτωσης σε κρίσιμες υποδομές, τη συντήρηση και την εκπαίδευση των χειριστών, καθώς και από το σαφές νομικό πλαίσιο χρήσης των αντίμετρων.
Αναφορά Πηγής
Κύρια πηγή: Εθνικό Κέντρο Έρευνας και Τεχνολογικής Ανάπτυξης (ΕΚΕΤΑ), «Δελτίο Τύπου ΠΑΝΟΠΤΗΣ: Το Πρώτο Anti–Drone Σύστημα Ελληνικής Σχεδίασης εξελίσσεται και διατίθεται σε συνεργασία του ΕΚΕΤΑ με την Ελληνική Εταιρεία κατασκευής ΣΜΗΕΑ Spirit Αεροναυπηγικά Συστήματα ΑΕ (S.A.S. Technology)», 20 Δεκεμβρίου 2021. Συμπληρωματικές πηγές: Ευρωπαϊκή Επιτροπή, CORDIS, έργο ALADDIN (Horizon 2020), και ΙΠΤΗΛ/ΕΚΕΤΑ, παρουσίαση του έργου ALADDIN.
Χρήσιμοι Σύνδεσμοι
• ΕΚΕΤΑ – Επίσημο δελτίο Τύπου για τον «Πανόπτη» (20/12/2021)
• ΓΓΕΚ – Αναδημοσίευση του δελτίου Τύπου του ΕΚΕΤΑ
• Ευρωπαϊκή Επιτροπή – CORDIS: έργο ALADDIN, H2020
• ΙΠΤΗΛ/ΕΚΕΤΑ – Ερευνητικό έργο ALADDIN
• ΕΕΤΤ – Εποπτεία και νόμιμη χρήση ραδιοφάσματος
• Ευρωπαϊκή Επιτροπή – Πλαίσιο αντιμετώπισης απειλών από drones






